شانزو اوکاموتو

                                                                  (1909 2004)  Shunzo Okamoto

   

دکتر شانزو اوکاموتو (2004- 1909)، استاد برجسته بازنشسته دانشگاه توکیو است. وی از پیشگامان مهندسی زلزله در ژاپن می‌باشد. دکتر اوکاموتو برای ایجاد یک بنیان مستحکم در زمینه ژئوتکنیک لرزه‌ای و مهندسی زلزله در ژاپن، تلاش‌های ارزنده‌ای انجام داد و در تلاش‌های بسیاری برای دستیابی به یک رویکرد منطقی برای ارزیابی مقاومت لرزه‌ای انواع مختلف سیستم‌های خاک-سازه انجام داد. در این راستا اولین دستاورد ارزشمند خود را در مقاله‌ای تحت عنوان "ارزیابی ارتعاش سازه‌های قابی براساس روش چهار لنگر"  در سال 1939 ارائه کرد. روش شرح داده شده در این مقاله، یک موفقیت بزرگ در جهت ساده‌سازی و تحلیل ارتعاشی سازه‌های قابی بود که به‌طور گسترده با توسعه سریع کامپوتر، این روش فراگیر شد. دکتر اوکاموتو در سال 1949 مقاله‌ای دیگر با عنوان " تخمین مقاومت با استوانه توخالی" ارائه کرده و در آن مقاله به تشریح توزیع تنش در مجاورت یک استوانه توخالی در محیط الاستیک در میدان گرانشی پرداخت.  با انتشار این مقاله، دکتر اوکاموتو جایزه انجمن مهندسان عمران ژاپن را در سال 1949 به خود اختصاص داد. همچنین این مقاله به راهنمایی برای ارزیابی پایداری تونل تبدیل شد. دکتر اوکاموتو تئوری‌هایی را برای رفتار دینامیکی استوانه‌های جدار نازک ارائه نمود و سپس روی سازه‌های جدار نازک کار کرد و کاربرد آن را در آنالیز دینامیکی سدهای قوسی گسترش داد.

  دکتر اوکاموتو شعار "یادگیری از گسیختگی" را مبنای کار حرفه ای خود قرار داد بطوریکه سفرهای تحقیقاتی زیادی را جهت مشاهده از حوادث ویرانگر طبیعی انجام داد؛ ازجمله بازدیدهای وی می توان خسارات زلزله های سال 1948 فوکویی و سال 1972 فرناندو را نام برد. او در این موارد بارها و بارها توانایی فوقالعاده اش در شناسایی سریع مهمترین مولفه های وقوع این پدیده های پیچیده را نشان داد. از طریق این مشاهدات و پژوهش ها، دکتر اوکاموتو به یک استنباط مهم دست یافت و آن این بود که حرکات در سازه های زیرزمینی مطابق حرکت خاک های اطراف آن است و برعکس در سازه های روی سطح زمین، در مرز بین خاک نرم و سخت احتمال آسیب دیدگی بیشتر است. وی به اعتبارسنجی این نتیجه علمی مهم از طریق داده های بدست آمده از مشاهدات زلزله ها در درازمدت پرداخت. در حال حاضر از این تئوری در کدهای طراحی تونل ها و لوله های مدفون استفاده می شود.

  دکتر اوکاموتو در سال 1955 برای اولین بار لرزه‌نگاری را به دستگاه تحریک اتوماتیک مجهز کرد و این دستگاه یک نمونه اولیه از دستگاه‌های لرزه‌نگار حرکات قوی زمین است که امروزه مورد استفاده قرار می‌گیرد. او همچنین برای کارهای زیرسطحی، لرزه‌نگارهای ضدآب را طراحی کرد و این لرزه‌نگارها به‌طور مداوم بهبود یافتند و در بسیاری از سایت‌ها از جمله: سد کوروبه و سد تاگوکورا مورداستفاده قرار گرفتند. داده‌های لرزه‌نگار سایت سد کوروبه همراه با مقادیر فیزیکی اندازه‌گیری شده دیگر جمع‌آوری شد و در سال 1983 این داده‌ها تحت عنوان "رفتار استاتیکی و دینامیکی سد کوروبه" انتشارات دانشگاه توکیو، ارائه شد. پروفسور اوکاموتو، تمام یافته‌های تئوری و تجربی خود را جمع‌آوری و در کتاب معروفش تحت عنوان "مقدمه‌ای بر مهندسی زلزله" را در سال 1984 ارائه نمود. این کتاب ارزشمند یکی از جامع‌ترین کتب مهندسی زلزله در ژاپن است که جایزه بین‌المللی بهترین نگارش را به خود اختصاص داد.

  پروفسور اوکاموتو از سال 1972 تا سال 1974 رئیس کمیته JSCE بود و در بسیاری از پروژه‌های بزرگ ژاپن در مقام مشاور، فعالیت داشت. همچنین او در کمیته‌های مشورتی دفتر نخست وزیر و در سازمان علم و فناوری ژاپن در راستای کاهش خطرات لرزه‌ای خدمت کرد. علاوه بر اینها، پروفسور اوکاموتو در صحنه‌های بین‌المللی هم فعال بود از آن جمله: او در سال 1969 به‌عنوان یکی از اعضای هیئت اجرایی در انجمن بین‌المللی زلزله (IAEE) فعالیت داشت. او رهبر گروه شناسایی آسیب‌های زلزله سال 1967 وارد بر سد کونیا هند بود. دکتر اوکاموتو خدمات فراوانی را در زمینه مهندسی زلزله انجام داد و به پاس زحمات فراوانش، جوایز متعددی را کسب کرد که از آن جمله مدال فوجی وارا را می‌توان نام برد.